Dobre geny nie gwarantują zdrowia. Ile zależy od stylu życia?
dr Paula Dobosz
Genetyczka dr Paula Dobosz tłumaczy, co geny mówią o naszym zdrowiu i długowieczności, jak działa epigenetyka oraz kiedy badania genetyczne mogą pomóc w podejmowaniu decyzji.
Notatki z rozmowy
Dr Paula Dobosz, genetyczka i specjalistka medycyny genomowej, opowiada o tym, ile z naszego zdrowia i długości życia zapisane jest w genach, a ile możemy zmienić stylem życia. Rozmawiamy też o epigenetyce, badaniach genetycznych i testach wieku biologicznego.
Współpraca reklamowa: odcinek zawiera materiał reklamowy Wydawnictwa Filia, wydawcy książki Erica Topola „Superdługowieczni”.
Najważniejsze wnioski
- Korzystne geny nie chronią przed skutkami stylu życia. Paula mówi o „pięknych genach”, które można zmarnować, jeśli przez lata palimy albo prawie w ogóle się nie ruszamy.
- Wariant zwiększający ryzyko nie przesądza o chorobie. Badanie może wykazać predyspozycję do choroby, która ostatecznie wcale nie musi się rozwinąć.
- Sens codziennych starań widać w badaniach dużych grup ludzi. Zdaniem mojej gościni takie badania nie dają jednak gwarancji, jak potoczy się życie konkretnej osoby.
- Badania genetyczne mogą pomóc w konkretnych decyzjach. Rozmawiamy o tym, kiedy tak jest i od czego zacząć, jeśli rozważasz takie badanie.
Tematy rozmowy
- Geny a zdrowie i długowieczność
- Epigenetyka i styl życia
- Badania genetyczne i ich zastosowania
- Co dziedziczymy po rodzicach
- Wiek biologiczny i obietnice długowieczności
- Edycja genów i przyszłość leczenia
Geny a zdrowie i długowieczność
Zapraszając Paulę, chciałem lepiej zrozumieć, ile możemy zmienić stylem życia, skoro część ryzyka chorób dostajemy już w genach. Paula używa określenia „piękne geny” i tłumaczy, że nawet korzystne predyspozycje można zmarnować, jeśli przez lata palimy czy niemal w ogóle się nie ruszamy.
Opowiada też o sytuacji odwrotnej, kiedy w badaniu znajdujemy warianty zwiększające ryzyko choroby, która ostatecznie wcale nie musi się rozwinąć. Pytam ją przy tym, co znaleziono w DNA stulatków i co łączyło ich codzienne życie.
Epigenetyka i styl życia
Rozmawiamy o tym, które zmiany epigenetyczne można odwrócić i jaki związek ma z tym styl życia. Dopytuję też o granice naszego wpływu: można bardzo dbać o zdrowie, a mimo to poważnie zachorować, a palacz czasem dożywa setki.
Paula przypomina, że wnioski o stylu życia nie pochodzą z jednego przypadku, tylko z badań, w których obserwuje się tysiące i setki tysięcy ludzi na całym świecie. Zdaniem mojej gościni sens codziennych starań widać właśnie w takich badaniach, choć nie dają one gwarancji, jak potoczy się nasze indywidualne życie.
Badania genetyczne i ich zastosowania
Zależało mi, żebyśmy porozmawiali o tym, do czego wiedza o własnym DNA może się przydać w praktyce. Paula opowiada, kiedy badania genetyczne pomagają podjąć decyzję, kiedy badać cały genom, a kiedy zacząć od konsultacji z genetykiem.
Pytam też, czego z własnego DNA można się dowiedzieć o reakcji na leki. Paula zwraca uwagę, że część osób nie chce wykonywać takich badań, bo „nie chcą wiedzieć, co mają w genach”.
Co dziedziczymy po rodzicach
W tej części pytam Paulę, co dziedziczymy po rodzicach.
Wiek biologiczny i obietnice długowieczności
Pytam, czy poprawa wyniku testu wieku biologicznego oznacza, że będziemy żyć dłużej. Paula ocenia, że z zegarami biologicznymi „jest tak, że tam jest bardzo dużo marketingu”, i traktuje je raczej jako ciekawostkę.
Paula mówi też, że jest „mocno sceptyczna”, bo większość badań robiono na myszach. Jak zauważa, „jesteśmy świetni i w powodowaniu chorób, i w leczeniu chorób u myszy”, ale nie zawsze przekłada się to na ludzi.
Edycja genów i przyszłość leczenia
Na koniec rozmawiamy o tym, co potrafią już terapie genowe i gdzie Paula stawia granicę między leczeniem a „ulepszaniem” człowieka. Paula zauważa, że i tak umrzemy, ale możemy umrzeć dużo później i w dobrym zdrowiu.